پولیپ آنتروکوانال (Antrochoanal Polyp) نوعی از پولیپهای بینی است که برخلاف پولیپهای شایعتر، از سینوس ماگزیلاری منشا میگیرد و مسیر متفاوتی را برای گسترش طی میکند. این پولیپ که اغلب یکطرفه، منفرد و گلابیشکل است، از طریق ساختارهایی مانند استیوم کاذب، وارد حفره بینی شده و در نهایت تا نازوفارنکس و حتی دهان گسترش مییابد. این مقاله به بررسی دقیق منشا، ساختار، ویژگیها، تفاوتها با دیگر پولیپها، روشهای تشخیص و درمان ACP خواهد پرداخت.
پولیپ آنتروکوانال چیست؟
پولیپ آنتروکوانال (اACP) یک توده خوشخیم و غیرسرطانی است که از سینوس فک بالا (ماگزیلا) منشا میگیرد و از طریق سوراخ طبیعی یا فرعی سینوس وارد حفره بینی شده، سپس به سمت نازوفارنکس (قسمت پشتی بینی) گسترش پیدا میکند. برخلاف پولیپهای معمول بینی که اغلب دوطرفهاند و از مخاط بینی یا سینوسهای دیگر منشا میگیرند، پولیپ آنتروکوانال معمولا یکطرفه و تکتودهای است.
تفاوت پولیپ آنتروکوانال با پولیپوز بینی
ACP تنها ۴ تا ۶ درصد از پولیپهای بینی را تشکیل میدهد اما ویژگیهای متمایزی نسبت به پولیپهای دوطرفه بینی دارد:
- یکطرفه بودن: برخلاف پولیپوز بینی که غالبا دوطرفه است، ACP بیشتر یکطرفه بوده و تنها در موارد نادری بهصورت دوطرفه گزارش شده است.
- سن و جنس: میانگین سنی بیماران ACP حدود ۲۷ سال و در مردان دو برابر بیشتر از زنان است. در حالی که پولیپوز بینی معمولا در حدود ۳۰ سالگی ظاهر میشود. جالبتر اینکه حدود یکسوم موارد ACP در کودکان مشاهده میشود.
- پیشزمینه خانوادگی: ACP اغلب بدون زمینه خانوادگی ظاهر میشود؛ در حالیکه پولیپوز بینی در افراد خانواده بیشتر دیده شده است.
- محل منشا: منشا ACP سینوس ماگزیلاری است؛ در حالیکه پولیپهای دیگر از سلولهای اتموئیدال منشا میگیرند.
برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره از بهترین جراح بینی در تهران دکتر علی نریمانی با شماره های زیر در ارتباط باشید.
ساختار و ویژگیهای میکروسکوپی ACP
پولیپ آنتروکوانال بطور کلی دارای دو بخش متمایز است:
- بخش کیستیک: درون سینوس ماگزیلا قرار دارد و ممکن است حفرهای کیستیک بزرگ را در بر گیرد. این بخش با استرومای ادماتو، سلولهای اندک و اپیتلیوم تنفسی پوشیده شده است.
- بخش جامد یا سولید: که در مسیر گسترش از استیوم کاذب به بینی و نازوفارنکس کشیده میشود.
در بررسیهای میکروسکوپی، ACP التهاب کمتری نسبت به پولیپوز دارد و نفوذ سلولهای ائوزینوفیل در آن کمتر است. این ویژگیها آن را از نظر پاتولوژیک نیز از پولیپهای دیگر متمایز میسازد.
علائم و نشانههای پولیپ آنتروکوانال
شایعترین نشانه ACP انسداد یکطرفه بینی است، بهویژه در فاز بازدمی. با این حال، علائم زیر نیز ممکن است دیده شوند:
- رینوره (آبریزش بینی)
- خونریزی بینی (Epistaxis)
- خرناس شبانه (Snoring)
- احساس فشار یا جسم خارجی در گلو
- هالیتوزیس (بوی بد دهان)
- سردرد و فشار صورت
- کاهش یا از بین رفتن حس بویایی
- اختلال در بلع یا گفتار در صورت گسترش شدید
- حتی در موارد نادر ممکن است باعث دیسپنه یا اختلال تنفسی شود
بیشتر بخوانید: حس بویایی بعد از عمل بینی
روشهای تشخیص پولیپ آنتروکوانال
1. اندوسکوپی بینی:
در حین رینوسکوپی قدامی یا اندوسکوپی، ACP بهصورت تودهای سفید و شفاف در مئاتوس میانی قابل مشاهده است که از سینوس ماگزیلا به سمت بینی گسترش یافته است. گاهی در دهان نیز قابل مشاهده است.
2. سیتی اسکن (CT):
ابزار استاندارد طلایی برای تشخیص ACP است. در این اسکن تودهای hypoattenuating مشاهده میشود که کل سینوس ماگزیلا را اشغال کرده و از طریق استیوم کاذب به سمت بینی و نازوفارنکس گسترش یافته است.
3. امآرآی (MRI):
در T1 سیگنال پایین و در T2 سیگنال بالا دارد. پس از تزریق گادولینیوم، قسمت پریفرال کیستیک ضایعه Enhancement نشان میدهد که به افتراق ACP از تومورها کمک میکند.
بیماریهایی که ممکن است با پولیپ اشتباه گرفته شوند
در افتراق ACP باید به بیماریها و تومورهای زیر توجه کرد:
- آنژیوفیبروما
- نوروبلاستوم عصب بویایی
- مننگوانسفالوسل
- همانژیوم
- پاپیلوم اینورتد
- تومورهای استخوانی مانند لنفوم، رابدومیوسارکوما و گرانولوماتوز وگنر
نحوه درمان پولیپ آنتروکوانال بینی
تنها روش قطعی درمان ACP، جراحی است. دو روش اصلی در درمان آن عبارتاند از:
1. تکنیک کالدول-لوک (Caldwell-Luc):
روش سنتی که امکان دید مستقیم به سینوس ماگزیلا را فراهم میکرد. این تکنیک اگرچه مؤثر بود، اما عوارضی چون ادم گونه، بیحسی لب و آسیب به دندانها بهویژه در کودکان داشت.
2. جراحی اندوسکوپیک فانکشنال (FESS):
امروزه FESS به عنوان استاندارد طلایی درمان ACP شناخته میشود. در این روش، پولیپ از طریق مئاتوس میانی با ابزارهای اندوسکوپیک رزکت میشود. ابزارهایی مانند اندوسکوپ ۴۵ تا ۱۲۰ درجه برای دسترسی بهتر به انتروم ماگزیلا استفاده میشوند. بخش کیستیک انترال و پایه پولیپ نیز بهطور کامل خارج میشوند تا از عود آن جلوگیری شود.
در برخی موارد، میتوان از میکرودبریدرها برای کامل کردن رزکسیون استفاده کرد. جدیدترین روشها نیز از ترکیب اپروچهای اندوسکوپیک و ترانسکانینال با کمک ابزارهای پیشرفته برای خارجسازی دقیق بخش کیستیک استفاده میکنند.
اهمیت شناسایی محل شروع ACP
پولیپ آنتروکوانال اغلب از دیوارههای مختلف سینوس ماگزیلا منشا میگیرد؛ از جمله:
- دیواره خلفی (Posterior wall)
- دیواره جانبی (Lateral wall)
- دیواره تحتانی (Inferior wall)
- در موارد نادر، دیواره قدامی
شناسایی دقیق نقطه شروع پولیپ در حین جراحی بسیار حائز اهمیت است، چراکه حذف کامل آن، بهویژه پایه آن، کلید اصلی جلوگیری از عود بیماری است.
نتیجهگیری
پولیپ آنتروکوانال نوعی نادر ولی مهم از پولیپهای بینی است که با ساختار منحصربهفرد، الگوی رشد خاص و تفاوتهای کلینیکی و پاتولوژیک، از سایر پولیپها متمایز میشود. تشخیص دقیق با استفاده از اندوسکوپی و سیتی اسکن، و درمان با جراحی اندوسکوپیک مناسب، میتواند منجر به کنترل مؤثر بیماری و پیشگیری از عوارض آن شود. با توجه به ماهیت کیستیک و گسترش خاص این پولیپ، آگاهی جراحان گوش و حلق و بینی از ویژگیهای خاص ACP میتواند در بهبود نتایج درمانی نقش کلیدی ایفا کند.